Anlaşmalı boşanma nasıl işler?
· 4 dk okuma

Eşlerin evliliği sona erdirme konusunda ortak bir karara vardığı durumlarda Türk Medeni Kanunu, daha kısa ve daha az yıpratıcı bir yol öngörür: anlaşmalı boşanma. Bu yolda eşler, kimin kusurlu olduğunu tartışmak yerine boşanmanın sonuçları üzerinde uzlaşır ve bu uzlaşmayı mahkemenin onayına sunar. Ancak anlaşmalı boşanma, eşlerin yalnızca "ayrılmak istiyoruz" demesiyle gerçekleşmez; kanunun aradığı bazı koşulların bulunması gerekir.
Anlaşmalı boşanmanın yasal dayanağı ve koşulları
Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu'nun evlilik birliğinin temelinden sarsılmasını düzenleyen hükmünde yer alır (TMK 166/3). Kanuna göre aşağıdaki koşullar birlikte bulunduğunda evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır:
- Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır. Bu süre, resmî evlenme tarihinden itibaren hesaplanır. Bir yılı doldurmamış evliliklerde anlaşmalı boşanma yoluna gidilemez; bu durumda boşanma ancak çekişmeli dava yoluyla istenebilir.
- Eşler mahkemeye birlikte başvurmalı ya da eşlerden biri diğerinin açtığı davayı kabul etmelidir. Ortak dilekçe verilebileceği gibi, bir eşin açtığı davayı diğer eşin açıkça kabul etmesi de yeterlidir.
- Hâkim, tarafları bizzat dinlemelidir. Hâkim, eşlerin boşanma iradesini serbestçe açıkladığına kendisi kanaat getirmek zorundadır.
- Hâkim, eşlerin boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkındaki düzenlemesini uygun bulmalıdır.
Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Dava, eşlerden birinin yerleşim yerinde veya eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yerde açılabilir (TMK 168).
Duruşmada tarafların bizzat dinlenmesi
Anlaşmalı boşanmanın belki de en önemli özelliği, hâkimin eşleri bizzat dinleme zorunluluğudur. Bu nedenle eşlerin duruşmaya kişisel olarak katılması gerekir; yalnızca avukatın duruşmada bulunması, kural olarak bu koşulu karşılamaz. Hâkim duruşmada eşlere boşanmak isteyip istemediklerini, protokolü okuyup anlayıp anlamadıklarını ve herhangi bir baskı altında olup olmadıklarını sorar. Eşlerden biri duruşmada boşanmak istemediğini veya protokolü kabul etmediğini beyan ederse, anlaşmalı boşanma kararı verilemez.
Yargıtay uygulamasında, eşlerin anlaşmalı boşanma iradesinden karar kesinleşinceye kadar dönebileceği kabul edilmektedir. Bu nedenle anlaşmanın, her iki tarafın da gerçekten benimsediği koşullara dayanması önem taşır.
Protokolde neler yer almalı?
Eşlerin üzerinde anlaştığı hususlar genellikle yazılı bir boşanma protokolü ile mahkemeye sunulur. Protokolün açık, eksiksiz ve uygulanabilir olması, ileride doğabilecek uyuşmazlıkları önemli ölçüde azaltır. Protokolde genellikle şu konular düzenlenir:
- Velayet: Ortak çocukların velayetinin hangi eşe bırakılacağı.
- Kişisel ilişki: Velayet kendisine bırakılmayan eşin çocukla hangi gün ve saatlerde, bayram ve tatillerde nasıl görüşeceği.
- İştirak nafakası: Velayet kendisine bırakılmayan eşin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine ne ölçüde katılacağı.
- Yoksulluk nafakası: Eşlerden birine nafaka ödenip ödenmeyeceği, ödenecekse miktarı ve şekli.
- Mal paylaşımı: Evlilik süresince edinilen taşınır ve taşınmazların, araçların, banka hesaplarının ve borçların nasıl paylaşılacağı.
- Maddi ve manevi tazminat: Taraflardan birinin diğerine tazminat ödeyip ödemeyeceği.
Protokolde bir konunun belirsiz bırakılması, ileride yorum farklılıklarına ve yeni davalara yol açabilir. Özellikle mal paylaşımında, tarafların karşılıklı olarak başka bir talepte bulunup bulunmayacaklarının açıkça yazılması yerinde olur.
Hâkimin protokolü uygun bulması
Hâkim, eşlerin sunduğu protokolü olduğu gibi onaylamak zorunda değildir. Kanun, hâkime tarafların ve özellikle çocukların menfaatlerini gözeterek düzenlemede gerekli gördüğü değişiklikleri yapma yetkisi tanır (TMK 166/3). Örneğin çocuğun yararına aykırı bir kişisel ilişki düzenlemesi veya çocuğun ihtiyaçlarını açıkça karşılamayan bir iştirak nafakası öngörülmüşse hâkim değişiklik önerebilir. Bu değişikliklerin eşler tarafından kabul edilmesi hâlinde boşanmaya karar verilir; kabul edilmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez.
Çekişmeli davadan anlaşmalı boşanmaya geçiş
Uygulamada sık karşılaşılan bir durum da çekişmeli olarak başlayan boşanma davasının sonradan anlaşmalı boşanmaya dönüşmesidir. Dava sürerken eşler boşanmanın sonuçları konusunda uzlaşırsa ve evlilik en az bir yıl sürmüşse, hazırladıkları protokolü mahkemeye sunarak davanın anlaşmalı boşanma hükümleri çerçevesinde sonuçlandırılmasını isteyebilirler. Bu durumda da hâkimin eşleri bizzat dinlemesi ve protokolü uygun bulması gerekir. Böylece uzun sürebilecek tanık dinleme ve delil toplama aşamaları geride bırakılarak dava daha kısa sürede sonuçlanabilir.
Anlaşmalı boşanma, doğru hazırlanmış bir protokolle hem zaman hem de duygusal yıpranma bakımından önemli kolaylık sağlar. Ancak protokolde kabul edilen hususlar kesinleştikten sonra kural olarak bağlayıcı hâle geldiğinden, imzadan önce her maddenin dikkatle değerlendirilmesi gerekir. Somut durumunuz için bir avukattan görüş almanız yerinde olur.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat değişebileceğinden güncel durumu kontrol ediniz.


