Şikâyet süresi ve şikâyete bağlı suçlar
· 4 dk okuma

Ceza hukukunda suçların büyük çoğunluğu, Cumhuriyet savcılığının öğrenmesiyle birlikte kendiliğinden soruşturulur. Ancak kanun koyucu, bazı suçlarda soruşturma ve kovuşturma yapılmasını suçtan zarar görenin iradesine bırakmıştır. Bu suçlara şikâyete bağlı suçlar denir. Şikâyete bağlı bir suçta, süresi içinde şikâyette bulunulmazsa fail hakkında soruşturma yapılamaz. Bu nedenle şikâyet süresinin bilinmesi büyük önem taşır.
Şikâyet süresi ne kadardır?
Türk Ceza Kanunu'na göre, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan bir suçta yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (TCK 73). Bu altı aylık süre, suçun işlendiği tarihten değil, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren başlar. Yani kişi, hem suçun işlendiğini hem de suçu kimin işlediğini öğrenmiş olmalıdır.
Örneğin bir kişinin evine izinsiz girildiğini o gün fark eden ancak faili iki ay sonra öğrenen mağdur bakımından şikâyet süresi, failin öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Bununla birlikte şikâyet süresi sınırsız biçimde uzayamaz. Her hâlde suç için öngörülen dava zamanaşımı süresi dolmuşsa, fail sonradan öğrenilmiş olsa bile artık soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.
Şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk birimlerine yazılı ya da sözlü olarak yapılabilir (CMK 158). Şikâyete bağlı olmayan suçlarda ise altı aylık bir süre bulunmaz; bu suçlar dava zamanaşımı dolmadığı sürece her zaman ihbar edilebilir.
Şikâyete bağlı suçlara örnekler
Bir suçun şikâyete bağlı olup olmadığı, ilgili suçu düzenleyen kanun maddesinde açıkça belirtilir. Aynı suçun basit hâli şikâyete bağlıyken nitelikli hâli şikâyete bağlı olmayabilir. Genel bir fikir vermek amacıyla bazı örnekler şunlardır:
- Basit kasten yaralama: Kişinin vücuduna verdiği zararın basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif olduğu kasten yaralama, nitelikli hâller dışında şikâyete bağlıdır (TCK 86/2).
- Taksirle yaralamanın birçok hâli: Taksirle yaralama kural olarak şikâyete bağlıdır; ancak kanunda belirtilen bazı bilinçli taksir hâllerinde şikâyet aranmaz (TCK 89).
- Tehdidin bazı hâlleri: Kişinin malvarlığı bakımından büyük bir zarara uğratılacağından veya başka bir kötülük yapılacağından bahisle tehdit edilmesi, şikâyete bağlıdır (TCK 106/1).
- Konut dokunulmazlığının ihlalinin basit hâli: Cebir, tehdit veya gece vakti gibi ağırlaştırıcı unsurlar bulunmadıkça şikâyete bağlıdır (TCK 116).
- Hakaret: Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret dışında, hakaret suçu şikâyete bağlıdır (TCK 125, 131).
- Basit mala zarar verme: Nitelikli hâller dışında şikâyete bağlıdır (TCK 151).
Bu örnekler sınırlı sayıda değildir. Belirli bir olayın şikâyete bağlı olup olmadığı, fiilin hangi suç tipine ve hangi fıkraya girdiğine göre değişebilir.
Şikâyetten vazgeçme ve sanığın kabulü
Şikâyette bulunan kişi, sonradan şikâyetinden vazgeçebilir. Şikâyetten vazgeçme, kural olarak davanın düşmesi sonucunu doğurur. Ancak burada önemli bir şart vardır: Kanunda aksi yazılı olmadıkça, vazgeçme, bunu kabul etmeyen sanığı etkilemez (TCK 73). Bunun nedeni, kendisini masum gören sanığın yargılamanın sonuna kadar devam etmesini ve beraat kararı almayı isteyebilmesidir.
Şikâyetten vazgeçmeye ilişkin diğer önemli kurallar şunlardır:
- Suçtan zarar gören birden fazla kişi varsa, birinin vazgeçmesi diğerlerinin şikâyetini etkilemez.
- Suça iştirak eden kişilerden biri hakkındaki şikâyetten vazgeçme, diğer şüpheli veya sanıkları da kapsar.
- Şikâyetten vazgeçen kişinin, aynı fiil nedeniyle yeniden şikâyette bulunamayacağı kabul edilir.
Bu nedenle vazgeçme kararı verilmeden önce sonuçlarının iyi düşünülmesi gerekir.
Uzlaştırma kurumuna kısa bir bakış
Şikâyete bağlı suçların önemli bir kısmı, kanunda ayrıca sayılan bazı suçlarla birlikte uzlaştırma kapsamındadır (CMK 253). Uzlaştırmada, tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla şüpheli ile mağdurun bir araya gelerek uyuşmazlığı çözmesi amaçlanır. Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda kural olarak önce uzlaştırma yoluna başvurulur. Taraflar uzlaşır ve şüpheli üstlendiği edimi yerine getirirse, soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Bununla birlikte cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, şikâyete bağlı olsalar bile uzlaştırma kapsamı dışında tutulmuştur.
Şikâyet süresinin kaçırılması, mağdur açısından telafisi güç sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle bir suçtan zarar gördüğünü düşünen kişinin, olayı ve faili öğrendiği tarihi not etmesi ve gecikmeden harekete geçmesi önem taşır. Somut durumunuz için bir avukattan görüş almanız yerinde olur.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat değişebileceğinden güncel durumu kontrol ediniz.


