Nafaka türleri ve kimlere bağlanır?
· 4 dk okuma

Nafaka, bir kişinin geçimini sağlayamayan bir başkasının temel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla düzenli olarak ödemekle yükümlü tutulduğu parasal katkıdır. Türk hukukunda nafaka tek bir kurumdan ibaret değildir; kimin, kime, hangi aşamada ve hangi gerekçeyle ödeme yapacağına göre farklı türleri bulunur. Aşağıda bu türler ve nafaka miktarını etkileyen başlıca unsurlar özetlenmektedir.
Tedbir nafakası
Tedbir nafakası, boşanma veya ayrılık davası sürerken eşlerin ve çocukların geçimini güvence altına almak için hükmedilen geçici nafakadır. Kanun, dava açılınca hâkimin davanın devamı süresince eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakımı ile korunmasına ilişkin gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alacağını düzenler (TMK 169). Bu nedenle tedbir nafakası, talep edilmese bile hâkim tarafından değerlendirilebilir.
Tedbir nafakasına hükmedilirken kural olarak kusur araştırması yapılmaz; belirleyici olan, eşlerin ekonomik durumları ve ihtiyaçlarıdır. Evlilik birliği devam ederken haklı bir sebeple ayrı yaşayan eş de, boşanma davası açılmamış olsa bile diğer eşten parasal katkı isteyebilir (TMK 197).
Yoksulluk nafakası
Yoksulluk nafakası, boşanma kararıyla birlikte veya sonrasında, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş lehine bağlanan nafakadır. Kanun metnine göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (TMK 175).
Bu hükümden çıkan başlıca koşullar şunlardır:
- Nafaka isteyen eş, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olmalıdır.
- Nafaka isteyen eşin kusuru, diğer eşin kusurundan daha ağır olmamalıdır.
- Nafaka, yükümlünün mali gücüyle orantılı olarak belirlenir.
Yoksulluk nafakasının süresi, uzun zamandır kamuoyunda tartışılan ve yasal düzenleme gündemine zaman zaman gelen bir konudur. Bu nedenle, nafaka talebinde bulunmadan veya nafakanın kaldırılmasını istemeden önce yürürlükteki mevzuatın ve güncel Yargıtay uygulamasının ayrıca kontrol edilmesi gerekir.
İştirak nafakası
İştirak nafakası, boşanma sonrasında velayet kendisine bırakılmayan ana veya babanın, ortak çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmasını sağlayan nafakadır (TMK 182). Bu nafaka çocuğun ihtiyaçları için ödenir; ancak çocuk küçük olduğundan, velayet sahibi ebeveyne ödenir.
İştirak nafakası kural olarak çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve babanın eğitim sona erinceye kadar ve durumları elverdiği ölçüde nafaka yükümlülüğü sürebilir (TMK 328); ancak bu durumda talep, kural olarak ergin çocuğun kendisi tarafından ileri sürülür.
Yardım nafakası
Yardım nafakası, boşanmadan bağımsız olarak aile içi dayanışmaya dayanan bir nafaka türüdür. Kanuna göre herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu (anne, baba, büyükanne, büyükbaba gibi) ve altsoyu (çocuk, torun gibi) ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Kardeşlerin nafaka yükümlülüğü ise ancak refah içinde bulunmalarına bağlıdır (TMK 364). Örneğin geçimini sağlayamayan yaşlı bir anne veya baba, maddi gücü yerinde olan çocuğundan yardım nafakası isteyebilir.
Nafakanın artırılması, azaltılması ve kaldırılması
Nafakaya hükmedildikten sonra koşullar değişebilir. Kanun, irat biçiminde ödenen nafaka için şu imkânları öngörür (TMK 176):
- Kendiliğinden sona erme: Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde nafaka kendiliğinden kalkar.
- Mahkeme kararıyla kaldırma: Nafaka alacaklısının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır.
- Artırma veya azaltma: Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde nafakanın artırılmasına ya da azaltılmasına karar verilebilir.
Hâkim, talep hâlinde, gelecek yıllarda ödenecek nafakanın miktarını tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre önceden karara bağlayabilir. Uygulamada bu, çoğunlukla nafakanın her yıl belirli bir endeks oranında artırılması şeklinde görülür. İştirak nafakası bakımından da durumun değişmesi, özellikle çocuğun büyümesiyle ihtiyaçlarının artması, yeni bir düzenleme talep edilmesine gerekçe olabilir.
Nafaka miktarı belirlenirken nelere bakılır?
Kanunda nafaka için sabit bir oran veya tutar öngörülmemiştir. Hâkim her somut olayda şu unsurları birlikte değerlendirir:
- Tarafların gelirleri, malvarlıkları ve çalışma durumları,
- Nafaka isteyenin zorunlu ihtiyaçları ve yaşam standardı,
- Çocuğun yaşı, eğitim durumu ve özel ihtiyaçları,
- Yükümlünün kendi geçimi ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler,
- Hakkaniyet ve tarafların sosyal durumu.
Nafakanın ödenmemesi hâlinde alacaklı icra takibine başvurabilir; ayrıca nafaka yükümlülüğüne aykırılık, İcra ve İflas Kanunu uyarınca tazyik hapsine konu olabilir (İİK 344). Somut durumunuz için bir avukattan görüş almanız yerinde olur.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat değişebileceğinden güncel durumu kontrol ediniz.


