İşe iade davası: şartlar ve süreler
· 4 dk okuma

İşverenin iş sözleşmesini feshetmesi, her durumda işçinin işe iade talep edebileceği anlamına gelmez. İş Kanunu, "iş güvencesi" olarak bilinen bu korumayı belirli şartlara bağlamış ve oldukça kısa sürelerle sınırlamıştır. Bu yazıda işe iade davasının şartları ve dikkat edilmesi gereken süreler, 4857 sayılı İş Kanunu ve 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu çerçevesinde özetlenmektedir.
İş güvencesinden kimler yararlanır?
İşe iade davası açılabilmesi için şu şartların birlikte bulunması gerekir (4857 md. 18):
- Otuz veya daha fazla işçi: İşyerinde en az otuz işçi çalışmalıdır. İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa, bu sayı tüm işyerlerindeki işçilerin toplamına göre belirlenir.
- En az altı aylık kıdem: İşçinin aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen çalışma süreleri birlikte hesaplanır.
- Belirsiz süreli sözleşme: Belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışanlar kural olarak bu korumanın dışındadır.
- İşveren vekili olmamak: İşletmenin bütününü yöneten işveren vekilleri ve yardımcıları ile işyerinin bütününü yöneten ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri iş güvencesinden yararlanamaz.
Geçerli neden ve yazılı fesih bildirimi
İş güvencesi kapsamındaki bir işçinin sözleşmesini fesheden işveren, feshi geçerli bir nedene dayandırmak zorundadır. Geçerli neden; işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanabilir (4857 md. 18). Buna karşılık sendika üyeliği, işverene karşı yasal yollara başvurmak, ırk, cinsiyet, din, siyasi görüş, gebelik veya doğum gibi sebepler geçerli neden sayılmaz.
Fesih bildirimi yazılı olarak yapılmalı ve fesih sebebi açık ve kesin biçimde belirtilmelidir (4857 md. 19). İşçinin davranışı veya verimiyle ilgili nedenlerle fesih yapılacaksa, kural olarak önce işçinin hakkındaki iddialara karşı savunması alınmalıdır. Feshin geçerli bir nedene dayandığını ispat yükü işverene aittir; işçi feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ederse bu iddiasını kendisi ispatlamalıdır (4857 md. 20).
Önce arabulucu, sonra dava
İşe iade talebiyle doğrudan dava açılamaz. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması zorunludur (4857 md. 20; 7036 md. 3). Arabulucuya başvurulmadan açılan dava, dava şartı bulunmadığı gerekçesiyle usulden reddedilir.
Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır. Taraflar anlaşırsa uyuşmazlık aynı süre içinde özel hakeme de götürülebilir. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; kaçırılmaları hâlinde işe iade talebi artık ileri sürülemez. Bu nedenle fesih bildiriminin tebliğ tarihinin ve son tutanak tarihinin not edilmesi önem taşır.
Mahkeme feshi geçersiz bulursa
Feshin geçersizliğine karar verilmesi, işçinin kendiliğinden işe dönmesi anlamına gelmez; kanun burada da belirli adımlar öngörür (4857 md. 21):
- İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır. Bu süre içinde başvurmayan işçi bakımından fesih geçerli bir fesih gibi sonuç doğurur ve işveren yalnızca bunun hukuki sonuçlarından sorumlu olur.
- Süresinde başvuru yapılırsa işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır.
Bu süreçte gündeme gelen başlıca parasal haklar şunlardır:
- İşe başlatmama tazminatı: İşveren işçiyi işe başlatmazsa, işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat öder. Bu tazminatın miktarı, feshin geçersizliğine ilişkin kararda belirlenir.
- Boşta geçen süre ücreti: Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş ücret ve diğer hakları ödenir.
- Mahsup: İşçi işe başlatılırsa, daha önce peşin olarak ödenen ücret ve diğer haklar ile bildirim süresine ait ücret ve kıdem tazminatı bu ödemeden düşülür.
Bu hükümler sözleşmelerle değiştirilemez; aksi yöndeki sözleşme hükümleri geçersizdir (4857 md. 21).
Kısa bir değerlendirme
İşe iade davasında sonuç, çoğu zaman sürelere uyulup uyulmadığına ve fesih sürecindeki belgelerin içeriğine bağlıdır. Fesih bildirimi, varsa savunma istem yazısı, iş sözleşmesi, ücret bordroları ve işyerindeki işçi sayısına ilişkin bilgiler değerlendirmenin temel unsurlarıdır. İşveren tarafında da feshin gerekçesinin baştan doğru biçimde ortaya konması, ileride doğabilecek uyuşmazlıklar bakımından belirleyicidir. Somut durumunuz için bir avukattan görüş almanız yerinde olur.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat değişebileceğinden güncel durumu kontrol ediniz.


