Kıdem tazminatı koşulları
· 4 dk okuma

Kıdem tazminatı, iş sözleşmesi kanunda sayılan sebeplerden biriyle sona eren işçiye, işyerinde geçirdiği süreye bağlı olarak işveren tarafından ödenen bir tazminattır. Kıdem tazminatı hâlâ 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun yürürlükte bırakılan hükmüyle düzenlenmektedir (1475 sayılı Kanun md. 14). Her iş sözleşmesinin sona ermesi kıdem tazminatı hakkı doğurmaz; hem çalışma süresine hem de sözleşmenin nasıl sona erdiğine bakılır.
En az bir yıllık çalışma şartı
Kıdem tazminatına hak kazanmanın ilk koşulu, işçinin aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olmasıdır. İşçinin aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde çalıştığı süreler birleştirilerek hesaplanır. Bir yılı doldurmadan sona eren iş sözleşmelerinde, fesih sebebi ne olursa olsun kıdem tazminatı doğmaz.
Hangi sona erme hâllerinde kıdem tazminatı ödenir?
Kanunda kıdem tazminatına hak kazandıran sona erme hâlleri şunlardır:
- İşverenin feshi: İşveren iş sözleşmesini sona erdirmişse, kural olarak kıdem tazminatı ödenir. Bunun istisnası, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan davranışları nedeniyle işverenin sözleşmeyi haklı nedenle derhal feshetmesidir (4857 sayılı İş Kanunu md. 25/II). Bu durumda kıdem tazminatı ödenmez.
- İşçinin haklı nedenle feshi: İşçi, sözleşmeyi 4857 sayılı Kanun'da sayılan haklı nedenlerle feshederse kıdem tazminatına hak kazanır (4857 md. 24). Örneğin ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun olarak ödenmemesi, işverenin işçiye cinsel tacizde bulunması veya onurunu kırıcı davranışlar bu nedenler arasındadır. Yargıtay uygulamasında fazla çalışma ücretlerinin ödenmemesi veya sigorta primlerinin eksik bildirilmesi gibi durumların da haklı neden sayılabildiği görülmektedir.
- Muvazzaf askerlik: İşçinin muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrılması.
- Emeklilik: İşçinin bağlı olduğu sosyal güvenlik kurumundan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla işten ayrılması.
- Yaş dışındaki şartların tamamlanması: Emeklilik için gereken yaş dışındaki sigortalılık süresi ve prim günü şartlarını tamamlayan işçinin kendi isteğiyle ayrılması. Bu şartlar işçinin sigorta başlangıç tarihine göre farklılık gösterdiğinden, uygulamada Sosyal Güvenlik Kurumu'ndan bu konuda bir yazı alınması yaygındır.
- Kadın işçinin evliliği: Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle iş sözleşmesini sona erdirmesi.
- İşçinin ölümü: İşçinin ölümü hâlinde kıdem tazminatı, yasal mirasçılarına ödenir.
İstifa eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi?
Kural olarak, herhangi bir haklı neden olmaksızın kendi isteğiyle işten ayrılan, yani istifa eden işçi kıdem tazminatına hak kazanamaz. Ancak işçinin ayrılması yukarıda sayılan hâllerden birine dayanıyorsa durum farklıdır. Örneğin ücreti düzenli ödenmeyen işçinin bu gerekçeyle sözleşmeyi feshetmesi, teknik olarak bir istifa değil, haklı nedenle fesihtir. Bu nedenle fesih bildiriminde ayrılma gerekçesinin açıkça belirtilmesi önemlidir.
Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?
Kıdem tazminatı, işçinin işe başladığı tarihten itibaren her tam yıl için 30 günlük ücreti üzerinden hesaplanır. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden orantılı ödeme yapılır.
Hesaplamada esas alınan ücret, işçinin son giydirilmiş brüt ücretidir. Giydirilmiş ücret, çıplak ücrete ek olarak işçiye sağlanan ve sürekli nitelik taşıyan, para ile ölçülebilen menfaatlerin (örneğin düzenli yemek ve yol yardımı gibi) de eklenmesiyle bulunur.
Kıdem tazminatının yıllık miktarı için bir tavan belirlenmiştir. Bu tavan, devlet memurlarına ödenen azami emeklilik ikramiyesine bağlı olup memur maaş katsayılarındaki değişikliğe göre yılda iki kez, her altı ayda bir güncellenir. İşçinin giydirilmiş ücreti tavanı aşıyorsa, hesaplama tavan üzerinden yapılır. Güncel tavan tutarının hesaplama tarihinde ayrıca kontrol edilmesi gerekir. Kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi hâlinde, gecikilen süre için mevduata uygulanan en yüksek faiz talep edilebilir.
Zorunlu arabuluculuk ve zamanaşımı
Kıdem tazminatı alacağı için doğrudan dava açılamaz. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca, işçi ve işveren alacaklarına ilişkin davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılabilir. Arabulucuya başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı işlemez.
Kıdem tazminatı alacağı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren beş yıllık zamanaşımına tabidir (4857 sayılı Kanun ek md. 3). Bu süre geçtikten sonra işverenin zamanaşımı itirazında bulunması hâlinde alacak dava yoluyla elde edilemez.
Kıdem tazminatı, işçinin uzun yıllar boyunca biriktirdiği önemli bir haktır ve fesih biçimindeki küçük bir hata hakkın kaybına yol açabilir. Somut durumunuz için bir avukattan görüş almanız yerinde olur.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat değişebileceğinden güncel durumu kontrol ediniz.


