Kira tespit davası ne zaman açılır?
· 3 dk okuma

Kira ilişkisi uzun yıllar sürdüğünde, ödenen bedel çevredeki benzer taşınmazların kira bedellerinin gerisinde kalabilir ya da taraflar yeni dönemde uygulanacak bedel üzerinde anlaşamayabilir. Böyle durumlarda yeni kira döneminde ödenecek bedelin mahkemece belirlenmesi için kira tespit davası açılır. Konut ve çatılı işyeri kiralarında bu davanın esasları Türk Borçlar Kanunu'nun 344 ve 345. maddelerinde düzenlenmiştir.
Yenilenen dönemlerde artış sınırı
Tarafların yenilenen kira dönemleri için kararlaştırdıkları artış, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki (TÜFE) on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmediği sürece geçerlidir (TBK 344). Taraflar böyle bir anlaşma yapmamışsa, kira bedeli yine bu oranı aşmamak kaydıyla hâkim tarafından kiralananın durumu göz önünde tutularak hakkaniyete göre belirlenir.
Dolayısıyla kira ilişkisinin ilk beş yılında açılan bir tespit davasında hâkim, kural olarak TÜFE sınırının üzerine çıkamaz. Bu dönemde dava çoğunlukla sözleşmede artış hükmü bulunmadığında veya taraflar artış oranında uzlaşamadığında gündeme gelir.
Konut kiralarında 2022 yılında getirilen geçici bir düzenlemeyle, yenilenen dönemlerdeki artış bir süre için önceki kira bedelinin yüzde 25'i ile sınırlandırılmıştı. Bu geçici sınır 2024 yılının ortasında sona ermiştir; artık yenilenen dönemlerde TÜFE'nin on iki aylık ortalamasına dayanan genel kural uygulanmaktadır.
Beş yıldan uzun süren kiralarda hakkaniyet
Kira tespit davasının en sık başvurulduğu durum, beş yılı aşan kira ilişkileridir. Beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde ve sonraki her beş yıllık dönemin sonunda, yeni kira yılında uygulanacak bedel hâkim tarafından hakkaniyete göre belirlenir (TBK 344). Bu durumda TÜFE oranı tek başına bir üst sınır oluşturmaz; hâkim özellikle şunları birlikte dikkate alır:
- TÜFE'deki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı,
- kiralananın konumu, yaşı, büyüklüğü ve genel durumu,
- aynı bölgedeki benzer nitelikteki taşınmazlar için ödenen emsal kira bedelleri.
Uygulamada mahkemeler genellikle bilirkişi incelemesi ve gerektiğinde keşif yoluyla emsalleri değerlendirir. Kiracının uzun süredir kiralananda bulunduğu da gözetilerek emsal bedellerden belirli bir hakkaniyet indirimi yapılması yaygın bir uygulamadır. Bu şekilde belirlenen bedel, izleyen kira yıllarında yeniden TÜFE sınırı içinde artırılır; bir sonraki beş yıllık dönem dolduğunda ise tekrar tespit istenebilir.
Davanın zamanlaması: otuz gün kuralı
Kira tespit davası her zaman açılabilir; ancak mahkemenin belirleyeceği bedelin hangi tarihten itibaren geçerli olacağı, davanın ne zaman açıldığına bağlıdır (TBK 345):
- Dava yeni kira döneminin başlangıcından en geç otuz gün önce açılmışsa, belirlenen bedel yeni dönemden itibaren geçerli olur.
- Aynı süre içinde kiracıya yazılı bildirimde bulunulmuşsa, dava yeni dönemin sonuna kadar açılsa bile belirlenen bedel yine yeni dönemden itibaren uygulanır.
- Bu şartlar gerçekleşmemişse, belirlenen bedel ancak bir sonraki kira döneminden itibaren geçerli olur.
- Sözleşmede kira bedelinin artırılacağına dair bir hüküm bulunuyorsa, bu sürelere uyulmamış olsa bile belirlenen bedel yeni kira döneminden itibaren geçerli olur.
Kira tespit davası kiraya veren tarafından açılabileceği gibi kiracı da bedelin belirlenmesini isteyebilir. Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir.
Dava öncesi zorunlu arabuluculuk
7445 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonucunda, 1 Eylül 2023'ten itibaren kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Kira bedelinin tespiti talepleri de bu kapsamdadır. Arabulucuya başvurulmadan doğrudan açılan dava usulden reddedilir; arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa dava yoluna gidilebilir. Taraflar arabuluculuk aşamasında yeni kira bedeli üzerinde uzlaşırsa, uyuşmazlık mahkemeye taşınmadan sona erer.
Arabuluculuk süreci belirli bir zaman alabileceğinden, belirlenecek bedelin yeni dönemden itibaren geçerli olmasını isteyen kiraya verenin otuz günlük süreyi dikkate alarak kiracıya zamanında yazılı bildirimde bulunması önem taşır.
Kira ilişkisinin başlangıç tarihi, yenilenme dönemleri ve sözleşmedeki artış hükümleri her olayda farklı sonuçlar doğurabilir. Somut durumunuz için bir avukattan görüş almanız yerinde olur.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat değişebileceğinden güncel durumu kontrol ediniz.


