Saklı pay ve tenkis davası
· 3 dk okuma

Türk hukukunda bir kişi, malvarlığı üzerinde hem hayattayken hem de ölümünden sonrası için geniş bir tasarruf serbestisine sahiptir. Ancak bu serbestinin bir sınırı vardır: Kanun, belirli yakın mirasçılara mirastan asgari bir pay ayırmış ve buna saklı pay adını vermiştir. Saklı payı zedelenen mirasçı, tenkis davası yoluyla bu payını talep edebilir.
Saklı paylı mirasçılar ve oranlar
Türk Medeni Kanunu'na göre saklı paylı mirasçılar; mirasbırakanın altsoyu (çocukları, torunları), ana ve babası ile sağ kalan eşidir (TMK 505, 506). Daha önce kardeşlerin de saklı payı bulunmaktaydı; 2007 yılında yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır.
Saklı pay, her mirasçının yasal miras payı üzerinden şu oranlarla hesaplanır (TMK 506):
- Altsoy için yasal miras payının yarısı,
- Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri,
- Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.
Tasarruf oranı nedir?
Mirasın saklı paylar dışında kalan kısmına tasarruf oranı denir. Mirasbırakan, vasiyetname veya miras sözleşmesi gibi ölüme bağlı tasarruflarla bu kısım üzerinde serbestçe tasarruf edebilir. Saklı paylı mirasçısı bulunmayan kişi ise mirasının tamamında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir (TMK 505).
Basit bir örnekle: Mirasbırakan geride eşini ve iki çocuğunu bırakmışsa, eşin yasal miras payı dörtte bir, çocukların her birinin yasal payı sekizde üçtür. Eşin saklı payı yasal payının tamamı olan dörtte bir, çocukların her birinin saklı payı ise yasal paylarının yarısı olan on altıda üçtür. Bu durumda saklı payların toplamı sekizde beş, tasarruf oranı ise sekizde üç olur.
Tenkis davası
Mirasbırakan tasarruf oranını aşarak saklı payları zedelemişse, saklı payını alamayan mirasçılar tasarruf oranının aşılan kısmının indirilmesini, yani tenkisini dava edebilir (TMK 560). Tenkis, tasarrufu tümüyle ortadan kaldırmaz; yalnızca saklı payı zedeleyen kısmı indirir.
Tenkise konu olabilecek tasarruflar yalnızca vasiyetnameler değildir. Sağlararası kazandırmalardan bazıları da tenkise tabidir (TMK 565). Bunlar arasında özellikle şunlar sayılabilir:
- mirasçılara miras payına mahsuben yapılan ve geri verilmesi gerekmeyen kazandırmalar,
- mirastan feragat karşılığında yapılan ödemeler,
- mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar,
- ölümden önceki bir yıl içinde yapılan, olağan hediyeler dışındaki bağışlamalar,
- saklı pay kurallarını dolanmak amacıyla yapıldığı açıkça belli olan kazandırmalar.
Tenkiste kanun bir sıra öngörür: Önce ölüme bağlı tasarruflar, bunlar yetmezse sağlararası kazandırmalar en yeni tarihliden başlanarak tenkis edilir (TMK 570).
Dava süreleri
Tenkis davası, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Her hâlde dava hakkı, vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılması tarihinden, diğer tasarruflarda ise mirasın açılmasından itibaren on yıl geçmekle düşer (TMK 571). Bu süreler hak düşürücüdür. Bununla birlikte tenkis, def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Muris muvazaası ile farkı
Uygulamada tenkis davası, muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davasıyla sıkça karıştırılır. Muris muvazaası, mirasbırakanın mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla bir taşınmazı gerçekte bağışladığı hâlde tapuda satış gibi göstermesidir. Bu davada amaç, görünüşteki işlemin geçersizliğinin tespiti ve davacının miras payı oranında tapunun iptali ile tesciline karar verilmesidir. 1974 tarihli bir Yargıtay içtihadı birleştirme kararına dayanan bu dava, saklı pay şartına ve tenkisteki sürelere bağlı değildir. Tenkis davası ise geçerli bir tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesine yöneliktir. Uygulamada tenkis talebi çoğu zaman muvazaa iddiasıyla birlikte, kademeli olarak ileri sürülür.
Saklı pay hesabı, terekenin ve kazandırmaların değerlemesine bağlı olduğundan her dosyada ayrıntılı inceleme gerektirir. Somut durumunuz için bir avukattan görüş almanız yerinde olur.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat değişebileceğinden güncel durumu kontrol ediniz.


